Skip to content

To σύνδρομο της παράλυσης επιλογών, του Μάρκου Φράγκου

June 25, 2012

Όσο αυξάνονται οι επιλογές της μουσικής στα διάφορα δίκτυα νόμιμου ή παράνομου downloading ή streaming, τόσο μουδιάζει ο ακροατής. Το πρόβλημα τού να διαλέξεις τη μουσική που θα ακούσεις ανάμεσα σε εκατομμύρια επιλογές είναι σχεδόν ταυτόσημο με το πρόβλημα τού να μην έχεις καθόλου επιλογές. Έτσι τουλάχιστον λένε τα νούμερα.

Στο θρυλικό πλέον βιβλίο του Γενιά Χ, ο Douglas Copeland, το 1991, όριζε την πνιγηρή καθημερινή ρουτίνα των slackers –της γενιάς που επάνδρωσε τις ορδές του grunge και που έγιναν οι φορείς των μεταλλικών οιμωγών τραγουδιών που «μύριζαν σαν εφηβικό πνεύμα»- ως ένα ατέλειωτο σούρσιμο με αδικαίωτα συναισθήματα. Ένα από τα σύνδρομα του slacker (που κληροδοτήθηκε αυτούσιο στον hipster της γενιάς της νέας χιλιετίας) είναι και η παράλυση επιλογών, αυτή η τάση προς την αδράνεια που παρουσιάζει ένας άνθρωπος όταν βρίσκεται μπροστά σε μία χαοτική πληθώρα πιθανοτήτων. Σήμερα, μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή και μέσα σε καλά οργανωμένα sites που προσφέρουν εκατομμύρια τραγούδια, ο ακροατής – χρήστης αδυνατεί να αποφασίσει καταρχήν τι θέλει και κατά δεύτερον, αν επιλέξει κάτι, να το απολαύσει. Το Spotify, το Deezer και το Napster είναι τρεις μόνο από τις πάμπολλες πλατφόμες μουσικής που έναντι ελάχιστου μηνιαίου αντίτιμου σου προσφέρουν πρόσβαση σε καταλόγους τραγουδιών που αριθμούν μέχρι και δεκαπέντε εκατομμύρια τίτλους. Είναι αμφίβολο όμως αν κάποιος από τους χρήστες αυτών των sites απολαμβάνει το ίδιο αίσθημα πληρότητας και απόλαυσης της μουσικής που επιλέγει, καθώς η ταχύτητα της προσβασιμότητας, της «κατανάλωσης» και της αναζήτησης του επόμενου, καναλιζάρει τόσο στενά την ψυχολογία του ακροατή, που δεν χωράει πια η «ποιοτική» αίσθηση της απόλαυσης που υποτίθεται του προσφέρει η μουσική.

Παθητικοί θεατές σε παρελάσεις ονομάτων

Παλιότερα, οι μουσικόφιλοι, πριν αποκτήσουν την «πανελευθερία» που προσφέρει η ποικιλία των επιλογών των εκατομμυρίων mp3s, φαντασιώνονταν να έχουν με κάποιο «μαγικό κουμπί» πρόσβαση σε όλα τα βινύλια της υδρογείου. Ήθελαν να νιώθουν ότι δυνητικά έχουν τα πάντα. Σήμερα, η εποχή της απόλυτης προσβασιμότητας έχει φτάσει. Η φαντασίωση των ακροατών της αναλογικής μουσικής έγινε πραγματικότητα και… τους εκδικείται. Μπαίνοντας σε ένα site με «προτάσεις» σύμφωνα με ένα σημείο αναφοράς, ο καθένας μπορεί να έχει μπροστά του έναν χείμαρρο από επιλογές: αν σου αρέσουν οι Kings Of Leon και κάνεις μία αναζήτηση με οδηγό το όνομά τους, θα οδηγηθείς σταδιακά στους National, στους Alabama Shakes, στους Strokes, στους Archie Bronson Outfit… Η αλυσίδα δεν έχει τελειωμό – ένας καταιγισμός από ερεθίσματα παρελαύνει μπρος στα μάτια του χρήστη, ο οποίος ανήμπορος να βρει ένα πειστικό κριτήριο για να κλικάρει πάνω σε κάποιο όνομα, παρακολουθεί αμέτοχος και παθητικός την παρέλαση των ονομάτων. Το αμερικανικό ιντερνετικό «ραδιόφωνο» Pandora ανοίγει έναν κατάλογο 800.000 τίτλων τραγουδιών, γκρουπαρισμένων ανάλογα με μία σειρά χαρακτηριστικών που φτάνουν τα 400 στον αριθμό (ρυθμός, στιχουργικά θέματα, μελωδικό στιλ κ.λπ.). Το i-Tunes Genius συνδυάζει την επιλογή σου με τις αντίστοιχες άλλων χρηστών του i-Τunes που έχουν χρησιμοποιήσει τη δική σου επιλογή, ενώ το Last.fm χτίζει «ευφάνταστες» λίστες γύρω από ένα τραγούδι που επιλέγεις δίνοντάς σου πρόσβαση σε μουσική που χαρακτηρίζεται ως «παρόμοια», «ανάλογη», «αντίστοιχη» ή «ταιριαστή»…
Έρευνα που έγινε το 2007 στο i-Tunes (σε ένα site με νομότυπο, επί πληρωμή, downloading) κατέδειξε ότι από τα 13 εκατομμύρια τραγούδια που είναι διαθέσιμα, μόνο τα τρία εκατομμύρια αγοράστηκαν έστω και μία φορά – τα υπόλοιπα δέκα καταδικασμένα στην ακινησία, δικαίωναν τη θεωρία περί παράλυσης επιλογών… Αλλά και στην περίπτωση που δεν υπεισέρχεται η αγορά μουσικής, στις περιπτώσεις δηλαδή της ακρόασης χωρίς downloading, αποδείχτηκε ότι οι αναλογίες είναι όμοιες: από τα 4,5 εκατομμύρια τραγούδια που έχει διαθέσιμα το Spotify, μόνο τα τρία εκατομμύρια παρουσίασαν «κίνηση» μέσα σε διάστημα έξι μηνών στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας. Από τα τρία εκατομμύρια αυτά τραγούδια, μόνο τα 100.000 αποτελούσαν το 80% της συνολικής πίτας της «κίνησης» των τραγουδιών.

Ένα τραγούδι – χίλιες λέξεις. Μία λίστα τραγουδιών – θόρυβος

Η πλειονότητα των ακροατών αποδεικνύεται λοιπόν ότι δεν αναζητά συστηματικά το καινούργιο, ακόμα και αν το έχει σε απεριόριστες ποσότητες επιλογών μπροστά της. Επιπλέον, διαταράσσεται η «απολαυστική» διαδικασία της μουσικής ακρόασης και απόλαυσης, καθώς οι περισσότεροι χρήστες παγιδεύονται σε μία ψυχολογική λούπα να ακούσουν (όχι να εμπεδώσουν ή απολαύσουν) όσους περισσότερους τίτλους μπορούν μέσα σε ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα. Ακόμα και υπό αυτή την ελαφρώς «νευρωτική» συνήθεια, τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουν την επόμενη προτίμησή τους, είναι η δημοφιλία του τραγουδιού, η οικειότητα που νιώθουν με τον κάθε τίτλο και οι σκόρπιες πληροφορίες που ενδεχομένως έχουν για το συγκεκριμένο τραγούδι από διάφορες πηγές. Η ανάγκη για «οδηγούς» μέσα σε αυτά τα χαοτικά sites οδήγησε στη δημιουργία applications που σου επιτρέπουν να βρεις μπούσουλες που θα σε οδηγήσουν στις βέλτιστες επιλογές σύμφωνα με ένα σημείο αναφοράς, όπως το Share My Playlists που στην ουσία φτιάχνεται από χρήστες των καταλόγων του Spotify. Σε μία προσπάθεια τόνωσης της ποιοτικής ακρόασης, οι χρήστες του σχετικά καινούργιου This Is My Jam (λανσαρίστηκε επίσημα τον Φεβρουάριο), προτείνουν ένα μόνο τραγούδι την ημέρα και το ανεβάζουν στο προφίλ τους στο facebook ή στο twitter, κάπως σαν σήμα κατατεθέν τους, που λειτουργεί και ως ενδεικτικό της διάθεσής τους μία συγκεκριμένη μέρα ή της συνολικής αισθητικής τους. Το This Is My Jam βασίζεται στη λογική του ότι καλύτερα να «επικοινωνήσεις» με παντιέρα σου μία μόνο μουσική επιλογή, παρά με έναν καταιγισμό από τραγούδια – λίστες ατέλειωτες που δεν προλαβαίνουν να αφομοιωθούν και να εμπεδωθούν. Όλη η ρητορική που έχει αναπτυχθεί σχετικά με το να «μοιράζεσαι» διαδικτυακά (στην προκειμένη περίπτωση, να μοιράζεσαι μουσική και να επικοινωνείς με αφορμή αυτήν) στην ουσία πνίγεται μέσα στον «θόρυβο» των ατελείωτων καταλόγων τραγουδιών που γίνονται βορά «μοιρασιάς» ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν προλαβαίνουν ούτε να ανταποκριθούν, ούτε να αφοσιωθούν ούτε να πάρουν ένα συγκεκριμένο μήνυμα που τους απευθύνει ο δημιουργός της εκάστοτε λίστας. Όταν η λίστα καταρτίζεται μόνο και μόνο για να αναρτηθεί, χωρίς άλλο κίνητρο, συμβάλλει απλά στο «σπαμάρισμα» του κυβερνοχώρου. Το «σήμα» χάνεται και οι παραλήπτες αντί να δέχονται αυτό που τους στέλνει ο δημιουργός της λίστας, είναι απασχολημένοι με το να αμύνονται απέναντι στην πολύβουη κίνηση και ταυτόχρονα να πασχίζουν να στήσουν και το δικό τους επικοινωνιακό σόναρ. Θα μπορούσες να το ονομάσεις και Βαβέλ.

Το μέλλον είναι τόσο λαμπερό που πρέπει να φορέσω γυαλιά

Ο συνωστισμός και η ψευδαίσθηση επιλογών δεν είναι φιλικά ούτε στην απόλαυση, ούτε στη συναισθηματική καλλιέργεια που αναμένεται να προκαλέσει η μουσική στον ακροατή της. Ο τρόπος που το σύγχρονο τοπίο παρέχει τα διαδικτυακά εργαλεία για πληροφόρηση και εμπλουτισμό των αναφορών, ξοδεύεται στην ταχύτητα (που καίει τις δυνατότητες δημιουργικής ακρόασης), στη γρήγορη αίσθηση (με μία αμφίβολη αποτελεσματικότητα) και στην ψυχαναγκαστική συμμετοχή, σε κάτι που ο χρήστης – ακροατής, νιώθει ότι θα έπρεπε να είναι μέρος του αλλά ποτέ δεν απολαμβάνει ένα τελικό αίσθημα πληρότητας από αυτή τη συμμετοχή. Φαίνεται ότι στο καινούργιο αυτό μουσικό «οικοσύστημα» ο ρόλος του χρήστη – κοινωνού σε ευρείες ομάδες ανθρώπων που δραστηριοποιούνται για να επικοινωνήσουν, έρχεται σε κάθετη αντίθεση με τον ρόλο του δημιουργικού ακροατή που «κερδίζει» την αξία των τραγουδιών που επιλέγει να ακούσει. Η ταχύτητα της επικοινωνίας (μοιραία, γρήγορη, αναλώσιμη και επιδερμική) κοντράρει την ολοκλήρωση μίας εμπειρίας που έχει να κάνει με τη μουσική ακρόαση και την ικανοποιητική απόλαυση από αυτήν. Ούτε η κατανάλωση ικανοποιείται ούτε η αξία της δικαιώνεται. Όλη αυτή η δραστηριότητα μουσικής ανταλλαγής, ενασχόλησης, προσφοράς κι επικοινωνίας, δεν φτάνει ποτέ σε έναν τελικό στόχο και για αυτό οι δημιουργικοί κατασκευαστές καινούργιων applications προσπαθούν διαρκώς να ανανεώνουν τους τρόπους που θα μπορέσει όλο αυτό το ογκώδες περιεχόμενο μουσικής που υπάρχει εκεί έξω να γίνει ευδιαχείριστο και αποτελεσματικό. Ωστόσο, καμία καινούργια ιδέα δεν θα τετραγωνίσει τον ατέρμονο κύκλο. Μόνο μία που δεν έχει όμως να κάνει με applications και sites: η ριζική αναθεώρηση της σχέσης του ακροατή με το τραγούδι που επιλέγει και η εκ βάθρων αποδόμηση των τρόπων με τους οποίους φτάνει σε αυτή την επιλογή…
Αρχικά, κλείνεις την οθόνη.

Advertisements

Πίσω από τη βιτρίνα του EURO 2012

June 25, 2012

Η Πολωνία και η Ουκρανία ετοιμάζονται να φιλοξενήσουν τη διοργάνωση του EURO 2012 και τους φιλάθλους – τουρίστες ακολουθώντας ανορθόδοξη μεθοδολογία. Ξαφνικά, τα αδέσποτα ζώα αφανίζονται από δρόμους και πλατείες, οι μπίζνεσμαν της πορνείας τρίβουν τα χέρια τους και οι εθνικιστικές ομάδες οπαδών ετοιμάζονται να αναπτύξουν τη ρατσιστική τους δραστηριότητα.

Stop Killing Dogs

Λίγες μέρες πριν το Euro 2012 στα γήπεδα της Πολωνίας και της Ουκρανίας και μόνο για ποδοσφαιρικές προετοιμασίες δεν συζητάμε. Βασικά, μήνες πριν οι υπεύθυνοι της διοργάνωσης, κατά κύριο λόγο στις πόλεις της Ουκρανίας όπου θα πραγματοποιηθούν αγώνες, έδειξαν με τον χειρότερο δυνατό τρόπο τις προθέσεις τους όσον αφορά την προετοιμασία της διεξαγωγής του Euro. Φρόντισαν να εκκαθαρίσουν τους δρόμους και τις πλατείες των πόλεων από τα αδέσποτα ζώα. Μάζεψαν, φόρτωσαν και εκτέλεσαν μαζικά, τις περισσότερες φορές με ηλεκτροσόκ, χιλιάδες αδέσποτα ζώα, κυρίως σκυλιά, τα οποία οι υπεύθυνοι θεώρησαν πως χαλούσαν την εικόνα στον επισκέπτη – φίλαθλο – τουρίστα. Η κίνηση αυτή των ουκρανικών αρχών ουσιαστικά δεν βρήκε καμία ουσιαστική αντίδραση από την πλευρά των επίσημων διοργανωτών, δηλαδή του Πλατινί και της παρέας του. Δεν επιδοκίμασαν ούτε αποδοκίμασαν. Κράτησαν ουδέτερη στάση. Δηλαδή, τη στάση αυτή που συμφέρει τους πάντες. Οι μόνοι που αντέδρασαν, φώναξαν και κατήγγειλαν τις βάναυσες μεθόδους «καθαρισμού» των ουκρανικών πόλεων ήταν φιλοζωϊκές ακτιβιστικές οργανώσεις και φυσικά πολλοί οπαδοί ευρωπαϊκών ομάδων σηκώνοντας πανό στις κερκίδες τους. Τα περισσότερα με σύνθημα: STOPKILLINGDOGSFOREURO 2012. Μάλιστα από πολλές οργανώσεις αλλά και από ομάδες οπαδών ξεκίνησαν καμπάνιες μποϊκοταρίσματος του Euro και των χορηγών του.

Σεξοποδοσφαιροτουρισμός

Εν μέσω των κινητοποιήσεων αφανισμού του όποιου ελεύθερου τετραπόδου, οι μαφίες της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής προετοιμάζονταν πυρετωδώς για τις δικές τους μπίζνες κατά τη διάρκεια των αγώνων. Μπίζνες όπως η πορνεία που εγγυημένα, ειδικά σε τέτοιες διοργανώσεις, φέρνει πολύ χρήμα. Έχει γίνει μια τεράστια κινητοποίηση από μεγαλέμπορους αλλά και μικρότερες «εταιρίες» να υπάρχουν παντού, σε οποιαδήποτε πόλη διεξαχθούν αγώνες, γυναίκες έτοιμες για όλα, για όλους και για όλα τα γούστα. Κανείς επισκέπτης – πελάτης – φίλαθλος – τουρίστας δεν πρέπει να μείνει ανικανοποίητος. Να μην έχει αυτό που επιθυμεί όταν το επιθυμεί, και μάλιστα σε ανταγωνιστικές τιμές. Λόγω της άγριας εκμετάλλευσης ντόπιων αλλά και ξένων γυναικών στα πλαίσια του σεξοποδοσφαιροτουρισμού πραγματοποιήθηκαν δύο επιθέσεις από μέλη φεμινιστικών ομάδων στο Κύπελλο του Euro το οποίο περιοδεύει σε διάφορες πόλεις της Ουκρανίας προκειμένου να διαφημιστεί η διοργάνωση. Σε μια συμβολική κίνηση προκειμένου να καταγγελθούν τα υψηλά ποσοστά πορνείας που θα σημειωθούν τις μέρες διεξαγωγής των αγώνων, γυναίκες γυμνόστηθες οι οποίες είχαν γράψει πάνω στο κορμί τους FUCKEURO προσπάθησαν σε δύο περιπτώσεις να πλησιάσουν και να ρίξουν το Κύπελλο από τη θέση στην οποία μεγαλόπρεπα εκτιθόταν, αλλά και στις δύο περιπτώσεις οι δράστες συνελήφθησαν. Φυσικά εκμετάλλευση δεν ασκείται μόνο στις γυναίκες που θα κληθούν να υπηρετήσουν το προϊόν του σεξ αλλά και πολλοί άλλοι εργαζόμενοι σε διάφορους τομείς προκειμένου η βιτρίνα να γυαλίζει με το φθηνότερο δυνατό κόστος και το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος: πολλά ευρώ στα ταμεία των κρατών, στα ταμεία των επιχειρήσεων (ειδικά στην Ουκρανία οι τιμές των ξενοδοχείων ξαφνικά εκτινάχτηκαν στα ύψη, και ήταν μόνο σε αυτό το σημείο που παρενέβη ο Πλατινί) και οπωσδήποτε πολλά μπράβο και συγχαρητήρια για την άψογη διεξαγωγή των αγώνων. Θα θυμάστε πως στους αγώνες του Παγκόσμιου Κυπέλλου στη Νότια Αφρική, για να πιάσουμε ένα σχετικά πρόσφατο παράδειγμα μεγάλης αθλητικής διοργάνωσης, πολλοί εργαζόμενοι σε ξενοδοχεία και άλλες υπηρεσίες του τριτογενούς τομέα διαδήλωσαν δυναμικά και συγκρούστηκαν πολλές φορές με τις αστυνομικές αρχές προσπαθώντας να διεκδικήσουν τα χρωστούμενα χρήματα από τις υπηρεσίες που προσέφεραν για να βγει εις πέρας η όλη διοργάνωση.

Γήπεδα του μίσους

Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά τα ωραία, στα γήπεδα, τα ακραία εθνικιστικά και ρατσιστικά στοιχεία της κερκίδας προσμένουν πώς και πώς τους αγώνες προκειμένου να αποδείξουν στους αλλοεθνείς φιλάθλους την ανωτερότητα τους. Πρόσφατα, το BBC πρόβαλε ένα ωριαίο ντοκιμαντέρ, με τίτλο Stadiumsofhate, που ήταν αφιερωμένο στον έλεγχο και στην επιρροή που ασκούν στις κερκίδες των φανατικών οπαδών της Πολωνίας και της Ουκρανίας οι εθνικιστικές ομάδες οργανωμένων οπαδών. Σε αυτό το ντοκιμαντέρ, εκτός των σκηνών βίας οπαδών εναντίον ινδών υποστηρικτών της ίδιας ομάδας, γίνεται μια αναφορά και μια παρουσίαση της εκπαίδευσης εθνικιστών χούλιγκαν στα δάση της Ουκρανίας από ειδικούς επί των μαχαιριών, του streetfighting και άλλων πολεμικών τεχνών προκειμένου να είναι μάχιμοι κατά την περίοδο του Euro για να αντιμετωπίσουν αλλοεθνείς χούλιγκαν που θα έρθουν αποφασισμένοι για φασαρίες! Μάλιστα σε πολλά οπαδικά φόρουμ και ιστοσελίδες αναφέρονται απειλές εναντίον όχι μόνο των αλλοεθνών χούλιγκαν αλλά και των έγχρωμων παικτών που θα αγωνιστούν με την εθνική τους ομάδα. Πρόσφατα, ο γνωστός Μάριο Μπαλοτέλι απείλησε σε επίσημες δηλώσεις του πως θα επιτεθεί σε όποιον τον βρίσει ρατσιστικά ή του πετάξει μπανάνα στο γήπεδο. Και ο Σόνι Κάμπελ, ο γνωστός άγγλος ποδοσφαιριστής στο ντοκιμαντέρ αυτό αποτρέπει τις οικογένειες που θα θελήσουν να παρακολουθήσουν τους αγώνες να έρθουν στο γήπεδο, σε ερώτηση του δημοσιογράφου αν θα προέτρεπε τον απλό φίλαθλο κόσμο να παρακολουθήσει από κοντά τους αγώνες του Euro. Είναι γνωστό πως στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ στις κερκίδες των περισσότερων ομάδων υπάρχουν οργανωμένοι πυρήνες εθνικιστών οι οποίοι εκτός της χουλιγκανίστικης βίας προπαγανδίζουν και τις ακραίες απόψεις τους. Έτσι δεν είναι λίγα τα πέταλα στα οποία εμφανίζονται κέλτικοι σταυροί, μηνύματα με ρατσιστικό περιεχόμενο, και άλλα φασιστικά και αντιεβραϊκά σύμβολα. Σίγουρα δεν είναι τόσο «μαύρα» τα πράγματα όπως παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ (του οποίου ο τίτλος και μόνο υποδηλώνει την ύπαρξη εθνικιστικού μίσους σε όλα τα γήπεδα). Ούτε είναι πολύ πραγματικός ο φόβος των επίσημων αρχών πως τρομεροί και φοβεροί εθνοχούλιγκαν από τη μια και τρομεροί και φοβεροί εθνοχούλιγκαν από την άλλη θα επιδιώξουν να συγκρουστούν, να λογαριαστούν και να προκαλέσουν το χάος στα γήπεδα του Euro. Ψυχραιμία… Το θέμα είναι πάντως πως είναι η πρώτη φόρα που οδεύοντας προς μια ευρωπαϊκή ποδοσφαιρική διοργάνωση γίνεται τόση κουβέντα και μας απασχολούν τόσα πράγματα που δεν έχουν να κάνουν με την μπάλα, με το ποδόσφαιρο αυτό καθαυτό, αλλά με τόσα άλλα κοινωνικά θέματα. Όχι άδικα… Ο Μισέλ Πλατινί μας εγγυάται ασφαλώς πως όλα θα κυλήσουν ομαλά. Για να δούμε…                                   

Η Γερμανία στον δρόμο της απώλειας / Η εικοστή επέτειος της Ε.Ε. – του Αδάμ Γιαννίκου

June 17, 2012

«Ευημερία για όλους» ήταν το σύνθημα του Ludwig Erhard, αρχιτέκτονα του οικονομικού θαύματος της Γερμανίας (“Wirtschaftswunder”) μισό αιώνα πριν στη δεκαετία του ‘50. Πόσο νόημα έχει αυτή η φράση στο στόμα των σημερινών ηγετών Γερμανίας; Με τη λειτουργία της ευρωζώνης να τίθεται εν αμφιβόλω από ολοένα και περισσότερους οικονομικούς παράγοντες σε Ανατολή και Δύση, τίποτα δεν θυμίζει πως φέτος η Ευρώπη γιορτάζει τα είκοσι χρόνια από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

.

Στην ιστορία του εικοστού αιώνα, τα είκοσι χρόνια υπήρξαν πάντα το διάστημα που μεσολαβούσε ανάμεσα στις πιο συγκρουσιακές και επαναστατικές στιγμές του. Από το τέλος του πρώτου παγκοσμίου πολέμου μέχρι το ξέσπασμα του δεύτερου, από την Οκτωβριανή Επανάσταση και το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου μέχρι τον Μάη του ‘68 κι από εκεί μέχρι την κατάρρευση του ανατολικού συνασπισμού και το περιώνυμο Τέλος της Ιστορίας, τα διακυβεύματα της εξουσίας γύρω από την Ευρώπη έμοιαζαν να εξαντλούνται σε διάστημα μικρότερο της μιας γενιάς.

Σήμερα, η Ευρώπη μπορεί να περηφανεύεται πως με την είσοδό της στη νέα χιλιετία είναι έτοιμη να τηρήσει και με το παραπάνω τις νεωτερικές της παραδόσεις. Στα πρωτοσέλιδα της 7ης Φεβρουαρίου 2012 διαβάζουμε: στον βρετανικό Guardian για «Οργή καθώς το δικαστήριο απελευθερώνει τον συνεργό του Μπιν Λάντεν», στο Έθνος με μεγάλα κεφαλαία γράμματα «Οι θυσίες σε μισθούς, συντάξεις, απολύσεις», στην αυστριακή Die Presse με φόντο σε γκρι ουρανό μια ελληνική και μια σημαία της Ε.Ε. «Ο χρόνος τελειώνει», στην πολωνική Rzeczpospolita «Δύο εκατομμύρια άνεργοι», στην România Libera «Κίνηση Μπασέσκου: ο αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών διορίζεται πρωθυπουργός». Αλλά και στον πυρήνα της ευρωπαϊκής γνώμης, η Ευρώπη δεν γιορτάζει με τον τρόπο που υποθετικά θα ταίριαζε στην ημέρα αυτή. Στις γαλλικές εφημερίδες, ογδόντα μέρες πριν τις προεδρικές εκλογές κύριο θέμα ήταν η στήριξη της Άγκελα Μέρκελ στο πρόσωπο του Νικολά Σαρκοζί, με χαρακτηριστικό το σχόλιο της κομμουνιστικής LHumanite «Η Μέρκελ ψηφίζει Σαρκοζί» και τη Le Figaro να τιτλοφορείται «Σαρκοζί-Μέρκελ: σύμφωνο αντί-Ολάντ». Στη Γερμανία, η Süddeutsche Zeitung είχε φωτογραφία των καθιστών Μέρκελ-Σαρκοζί και κύριο τίτλο «Κοινή παρότρυνση από Βερολίνο και Παρίσι: Η Αθήνα να παραδώσει την κυριαρχία επί του προϋπολογισμού», ενώ στην Die Welt υπάρχει η φωτογραφία των ίδιων πρωταγωνιστών και μεγάλος τίτλος«Η Ευρώπη χάνει την υπομονή της με τους Έλληνες». Αν μη τι άλλο, μια πρώτη είδηση στην Αγγλία για την δίκη ισλαμιστή τρομοκράτη, μια πρώτη είδηση στην Ελλάδα για τις συνέπειες της λιτότητας, μια πρώτη είδηση στη Ρουμανία για άνθρωπο των μυστικών υπηρεσιών στην κυβέρνηση, μια πρώτη είδηση στη Γαλλία για συμμαχία ανάμεσα στους χριστιανοδημοκράτες ηγέτες του γαλλογερμανικού άξονα και πρώτη μια είδηση στη Γερμανία για την αφαίρεση κυριαρχίας από την Ελλάδα, όλα δείχνουν ότι είτε η ιστορία επαναλαμβάνεται ως φάρσα είτε ότι είκοσι χρόνια δεν είναι στην πραγματικότητα πολλά.

Υπογεγραμμένη την 7η Φεβρουαρίου 1992 η Συνθήκη του Μάαστριχτ ξεκινούσε κάπως έτσι: «Η παρούσα Συνθήκη διανοίγει νέα φάση στη διαδικασία μιας διαρκώς στενότερης ένωσης των λαών της Ευρώπης, στην οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο ανοικτά και όσο το δυνατόν εγγύτερα στους πολίτες». Πιστοί στο πνεύμα της παραπάνω διατύπωσης όπου εμφιλοχωρεί η φράση «όσο το δυνατόν», οι Ευρωπαίοι ηγέτες κάνουν τους τελευταίους μήνες σαφείς τις προθέσεις τους για το πώς αντιλαμβάνονται τα επόμενα είκοσι χρόνια της Ευρώπης.

 

Ενσωμάτωση ή αποβολή

 

Στις 28 Σεπτεμβρίου του 1992, το αμερικανικό περιοδικό Newsweek κυκλοφόρησε με τίτλο “Pounded!” και υπέρτιτλο “EuropeMoney Crisis”. Ελάχιστους μήνες πριν τεθεί η Συνθήκη του Μάαστριχτ σε εφαρμογή, ο μηχανισμός συναλλαγματικών ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος (ERM) κατέρρευσε, οδηγώντας τις νομισματικές αρχές της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιταλίας να δηλώσουν την αποχώρηση εθνικών τους νομισμάτων -στερλίνας και της λιρέτας αντίστοιχα- από τον μηχανισμό.

Αυτή ήταν η δραματική κατάληξη μιας ιστορίας που ξεκίνησε στη Γερμανία και απλώθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είχε βγει ενδυναμωμένη από τον μικρό εικοστό αιώνα και έδειχνε έτοιμη για μια νέα εποχή ηγεμονίας με θέσφατο τις οικονομικές επιταγές της δεκαετίας του ‘80, όπως παγιώθηκαν στα μεγάλα διεθνή κέντρα του καπιταλισμού με την πλήρη απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών και την αποδόμηση του μεταπολεμικού κεϋνσιανού κράτους. Το ευρωπαϊκό όραμα εκείνη την εποχή για την ενωμένη πια Γερμανία ήταν να ανοικοδομήσει την πρώην Ανατολική. Παρά τον ενθουσιασμό και την πατριωτική έξαρση των Γερμανών, αυτό δεν ήταν κάτι εύκολο.

Για να ανασχέσει την κατά κύματα εσωτερική μετανάστευση των ανατολικογερμανών στα δυτικά κρατίδια, η κυβέρνηση του Χέλμουτ Κολ σχεδίασε την ανταλλαγή του ανατολικού μάρκου με το σκληρό δυτικό μάρκο σε αναλογία 1 προς 1 για τα πρώτα 4000 μάρκα και 1:2 για μεγαλύτερα ποσά. Η γερμανική οικονομία είχε μπει σε φάση υπερθέρμανσης, καθώς η γερμανική κυβέρνηση αύξανε το έλλειμμά της δανειζόμενη δισεκατομμύρια για να ξαναχτίσει την ανατολική Γερμανία -ένα ποσό που έφτανε τα 160 δις ευρώ το χρόνο επί δέκα χρόνια σύμφωνα με τον Γκάμπορ Στάινγκαρτ της εφημερίδας Handelsblatt. Για να συγκρατήσει τον πληθωρισμό, η γερμανική κεντρική τράπεζα ανέβασε τα επιτόκια εννέα φορές μέσα σε δυο χρόνια. Το γερμανικό σχέδιο, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το Newsweek, δούλεψε καλά, καθώς ο πληθωρισμός περιορίστηκε ετησίως στο 2,5%. Αυτό, όμως, ήταν καταστροφικό για την ανταγωνιστικότητα των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες αναγκάστηκαν κι αυτές να αυξήσουν τα επιτόκια των εθνικών τους νομισμάτων εξαιτίας της πρόσδεσής τους στο μάρκο. «Η BanquedeFrance εκλιπαρούσε την Bundesbank για χαλάρωση, η Βρετανία βυθίστηκε στην ύφεση, ακόμα και οι ΗΠΑ θεωρούσαν ότι οι εξαγωγές τους στραγγαλίζονταν». Όλο το χρήμα πήγαινε στη Γερμανία που ξεκαθάριζε τους λογαριασμούς της με την ιστορία. Έτσι, βρέθηκαν οι Ευρωπαίοι να χρηματοδοτούν την γερμανική ενοποίηση, κάτι που εξηγεί γιατί Γάλλοι και Βρετανοί ήταν εξαρχής αντίθετοι σ’ αυτήν. «Όποια χώρα δεν της αρέσει, είναι ελεύθερη να φύγει απ’ το μάρκο και να βάλει τα επιτόκια που θέλει», ήταν η απάντηση του προέδρου της γερμανικής κεντρικής τράπεζας, Χέλμουτ Σλέσινγκερ.

Η πρώτη που το έκανε ήταν η Φινλανδία στις 8 Σεπτεμβρίου. Η σκανδιναβική χώρα βρισκόταν σε τρομακτική ύφεση, απότοκο μιας δεκαετίας ανάπτυξης με σκληρό νόμισμα και χρέη, με επιπλέον πρόβλημα την απούσα πλέον αγορά της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία στήριζε τις εξαγωγές της. Η γειτονική Σουηδία, η οποία είχε έως τότε ακολουθήσει σταθεροποιητική πολιτική για να αντιμετωπίσει την κρίση από την ανεξέλεγκτη έκρηξη της πιστωτικής επέκτασης στα τέλη του ‘80, αλλά τώρα δεχόταν κερδοσκοπικές επιθέσεις και κινδύνευε κι αυτή με ύφεση, με τις τιμές των ακινήτων να χάνουν μέσα σε ενάμιση χρόνο το 60% της αξίας τους, ανέβασε τα δικά της βραχυπρόθεσμα επιτόκια έως και 500%, αφήνοντας για πρώτη φορά ελεύθερη τη διακύμανση της σουηδικής κορόνας από το 1930. Το σουηδικό νόμισμα έχασε μέσα σε μερικούς μήνες πάνω από 20% της αξίας του και μια συνέπεια αυτής της κίνησης ήταν να ανέβουν οι εξαγωγές της χώρας στο 50% του ΑΕΠ (LeMonde, 11.5.2010). Οι εξελίξεις στην Ευρώπηέπαιρναν χαρακτήρα ντόμινο.

Η κίνηση της Γερμανίας να αυξήσει τα επιτόκιά της είχε φέρει και την Ιταλία σε δύσκολη θέση. Τα κερδοσκοπικά παιχνίδια στις χρηματαγορές οδηγούσαν σε ανατίμηση το ιταλικό νόμισμα, χτυπώντας την ιταλική ανταγωνιστικότητα. Η Bundesbank είχε αγοράσει τεράστια ποσά ιταλικών λιρών (ισοδύναμης αξίας 16 δις δολαρίων ΗΠΑ σύμφωνα πάντα με το Newsweek) για να στηρίξει την ισοτιμία του μάρκου έναντι του ιταλικού νομίσματος. Έτσι, η ιταλική κυβέρνηση δεν είχε άλλο περιθώριο από το να κάνει αυτό που ο για μόλις δύο μήνες πρωθυπουργός της, πιστός της πολιτικής σταθεροποίησης, αρνούνταν κατηγορηματικά: να υποτιμήσει τη λιρέτα. Στις 11 Σεπτεμβρίου 1992, ο Χέλμουτ Κολ επισκέπτεται την Bundesbank και στις 13 Σεπτεμβρίου, ημέρα Κυριακή, ανακοινώνεται η υποτίμηση της λίρας κατά 3,5% και η υποχώρηση των γερμανικών επιτοκίων. Ο ιταλός πρωθυπουργός δικαιολογήθηκε στην ιταλική κοινή γνώμη, λέγοντας ότι αυτό που συνέβη δεν ήταν ότι υποτιμήθηκε η λίρα αλλά ανατιμήθηκε το μάρκο. Για τον οικονομολόγο Μάριο Μόντι -ή όπως τον ξέρουμε σήμερα, τον τεχνοκράτη που ανέλαβε την πρωθυπουργία μετά την παραίτηση Μπερλουσκόνι- «ήταν μια βαριά ήττα για την ιταλική οικονομική πολιτική» (New York Times, 15.12.1992).

 

Ο Μαύρος Σεπτέμβρης

 

Ο ασκός του Αιόλου μόλις είχε ανοίξει, καθώς οι αγορές εξέλαβαν τη μικρή αυτή υποτίμηση ως ένδειξη πως κι άλλες χώρες θα ακολουθούσαν. Έτσι, παρά τις τρεις συνολικά υποτιμήσεις και τις συνεχείς αυξήσεις των ιταλικών επιτοκίων, οι κερδοσκοπικές επιθέσεις συνεχίζονταν αμείωτες. Η ισπανική πεσέτα ακολούθως κατέρρευσε, αλλά το μεγάλο μπαμ ήρθε πέρα από τη Μάγχη, εκεί όπου οι κερδοσκοπικές πιέσεις στη στερλίνα ανάγκασαν την κεντρική τράπεζα της Βρετανίας -χώρας με διπλά ελλείμματα όπως η Ιταλία που ήδη είχε πρόβλημα με την υποτίμηση του αμερικανικού δολαρίου- να εξαντλήσει τα συναλλαγματικά της αποθέματα για να εξισορροπήσει τη ζήτηση. Στις 16 Σεπτεμβρίου, η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε το ανέβασμα του βασικού επιτοκίου από 10% σε 12% και 15% αλλά αυτό δεν εμπόδισε τους κερδοσκόπους να συνεχίζουν να πωλούν στερλίνες. Στην προοπτική του τεράστιου πολιτικού κόστους που θα είχε μια άμεση έκρηξη των επιτοκίων στα στεγαστικά δάνεια, η κυβέρνηση του Τζόν Μέιτζορ αποφάσισε να παραδοθεί και να εγκαταλείψει τον ERM. Εκείνη η Τετάρτη έμεινε γνωστή ως “Black Wednesday” και για τους Βρετανούς υπήρξε συνώνυμο της καταστροφής. Όμως, για τους βρετανούς ευρωσκεπτικιστές και, κυρίως, τους οπαδούς της Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν απεναντίας μια “Golden Wednesday”, επειδή επέτρεψε την χάραξη ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής, βάζοντας την Βρετανία των τριών εκατομμυρίων έως τότε ανέργων σε αναπτυξιακή πορεία. Σημειωτέον πως τον Μαύρο Σεπτέμβρη της Ευρώπης, όπως ονομάστηκε εκείνος ο μήνας πριν είκοσι χρόνια, ο Τόνι Μπλερ μετρούσε σχεδόν μόλις δυο μήνες ως αρχηγός των Εργατικών κι ετοιμαζόταν για την μεγάλη επάνοδο των Εργατικών στο 10 της DowningStreet.

Η γερμανική εφημερίδα Express θα γράψει: «Η Bundesbank φεύγει νικήτρια από τη μάχη». Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, το Newsweek θα αποδώσει ευθύνες: «σχεδόν όλοι δείχνουν τη Bundesbank. Οι Γερμανοί, όμως, υπερασπίζονται σαν ένας την κεντρική τους τράπεζα, που συμβολίζει περισσότερο από κάθε άλλο θεσμό τα μεταπολεμικά κατορθώματα της χώρας τους». Αιτιολογώντας τις ηγεμονικές πρακτικές της Γερμανίας, παράγοντες της γερμανικής κεντρικής τράπεζας αντέτειναν ότι «μια ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα δεν θα ήταν αρκετά δραστήρια για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις του πληθωρισμού στην Ευρώπη». Οι αρθρογράφοι του αμερικανικού περιοδικού διαπίστωναν πως για τη Γερμανία «η νίκη ίσως αποδειχθεί πύρρειος. Η ύφεση την οποία έχουν επιβάλλει στην Ευρώπη οι σφιχτές οικονομικές πολιτικές της Bundesbank έχουν μετριάσει κατά πολύ τον ενθουσιασμό για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Δημοσκόπηση του Ιουλίου για τη Βρετανική εταιρεία MORI έδειξε ότι οι περισσότεροι πολίτες των τριών μεγάλων οικονομιών Γερμανίας, Βρετανίας, Γαλλίας, νομίζουν ότι το Μάαστριχτ θα τούς υποβαθμίσει σε ατομικό επίπεδο».

Για πολλούς το αρχικό πνεύμα του Μάαστριχτ είναι νεκρό. Κατά τον καθηγητή του Princeton, Πήτερ Κένεν, αυτό που θα μπορούσε να αντικαταστήσει τη συνθήκη που είχαν υπογράψει στις 7 Φεβρουαρίου 1992 τα δώδεκα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ιδρύοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα ήταν «έξι από τις ισχυρότερες οικονομίες -Γερμανία, Ολλανδία, Δανία, Γαλλία, Λουξεμβούργο και Βέλγιο- να προχωρήσουν σε κοινό νόμισμα που οι υπόλοιποι να μπορούν να υιοθετήσουν εάν το επιθυμούσαν. Κάτι τέτοιο θα κατεύναζε την αυξανόμενη έχθρα για τον κυριαρχικό ρόλο της Γερμανίας στην ΕΕ». Για τον αμερικανό οικονομολόγο «μια ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα δεν θα ακολουθούσε τις μονεταριστικές πολιτικές που ακολούθησε η Bundesbank τα τελευταία δύο χρόνια. Θα είχε πιο ευρωπαϊκό βλέμμα».

Τα άλλα δύο σενάρια, σύμφωνα με τους αρθρογράφους του Newsweek, θα ήταν είτε οι υποστηρικτές του Μάαστριχτ να επιμείνουν περισσότερο, μιας και οι ευρωπαίοι πολιτικοί έπαιρναν θέση ισχυρά υπέρ της Συνθήκης σε σχέση με την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, είτε οι συναλλαγματικές ισοτιμίες να αποσυνδεθούν από το μάρκο, κάτι που, όμως, θα αναιρούσε τον ίδιο τον σκοπό και χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. «Για τους Ευρωπαίους δεν υπάρχει άλλη επιλογή παρά να ξαναχτίσουν τον δεκατριάχρονο συναλλαγματικό μηχανισμό τους που τόσο καιρό τους έβγαζε ασπροπρόσωπους. Το εμπόριο εντός ΕΕ είναι τόσο ζωτικής σημασίας που κάνει τους περισσότερους Ευρωπαίους να πιστεύουν ότι αξίζει ο περιορισμός της μεταβλητότητας των συναλλαγματικών ισοτιμιών ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να υποκλίνονται στην άποψη της Bundesbank για τον κόσμο».

 

Θα ήταν εξαιρετική ειρωνεία εκ μέρους της ιστορίας να επαναληφθούν οι ίδιες καταστάσεις διάλυσης και αποδόμησης του ευρωπαϊκού κεκτημένου στο προσεχές φθινόπωρο.

 

Το καλοκαίρι πριν την καταιγίδα

Ποια άποψη θα επικρατήσει για τον κόσμο είκοσι χρόνια μετά την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Θα ήταν εξαιρετική ειρωνεία εκ μέρους της ιστορίας να επαναληφθούν οι ίδιες καταστάσεις διάλυσης και αποδόμησης του ευρωπαϊκού κεκτημένου στο προσεχές φθινόπωρο. Η φράση «όσο το δυνατόν» μοιάζει να στοιχειώνει τους ευρωπαϊκούς λαούς οι οποίοι καλούνται να αποφασίσουν πάνω σε διαφορετικές αποχρώσεις της ίδιας πολιτικής λιτότητας που επιβάλει η οικονομική κοσμοθεωρία των Γερμανών Χριστιανοδημοκρατών και των συμμάχων τους στα ευρωπαϊκά οικονομικά επιτελεία. Οι δημοκρατικές διαδικασίες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης φθείρονται από την επικράτηση μιας «όσο το δυνατόν» λύσης που defacto καταργεί την όποια προοπτική λύσης.

Στις ελληνικές εκλογές της 17ης Ιουνίου το διακύβευμα είναι ακριβώς αυτό. Η δογματική επιμονή στις πρόνοιες του μνημονίου που οδήγησαν τη χώρα με το ένα πόδι εκτός ευρωζώνης είναι πρόλογος μιας οριστικής της απομάκρυνσης. Η ιδέα ότι μπορεί να ανατραπεί η πορεία της ύφεσης και να επέλθει ανάπτυξη χωρίς πρώτα να έχει στηθεί ένας καθαρός και αποτελεσματικός φορολογικός και παραγωγικός μηχανισμός εμπίπτει περισσότερο στον τομέα της θεολογίας παρά σ’ αυτόν της πολιτικής οικονομίας. Όμως, ένας τέτοιος μηχανισμός αναμφίβολα κοστίζει ολοένα και περισσότερο όσο μια χώρα βυθίζεται στην ύφεση. Σ’ αυτόν τον φαύλο κύκλο, είναι απορίας άξιον πώς μπορεί το ορατό χέρι της πραγματικής οικονομίας να σκάψει, να εργαστεί και να εισπράξει όταν είναι στο γύψο ή όταν έχει μόλις βγει από αυτόν. (Φυσικά, οι παρομοιώσεις περί την ελληνική οικονομία είναι ανεξάντλητες, ώστε κάθε άποψη και ιδεοληψία να ικανοποιείται με τις δικές της ερμηνείες σε μια άχαρη ακολουθία αντεγκλήσεων). Διανύοντας τον πέμπτο συνεχόμενο χρόνο ύφεσης, η Ελλάδα έχει πλέον να αντιμετωπίσει χρέος που ξεπερνά το 160% του ΑΕΠ της. Οι πολιτικές λιτότητας της τροίκας που εφάρμοσαν κατά γράμμα οι ελληνικές κυβερνήσεις οδήγησαν στην νέκρωση μιας ήδη προβληματικής αγοράς με την ανεργία των νέων -απ’ τους οποίους ευελπιστεί κάθε κοινωνία να αναδείξει νέες ιδέες και το δυναμικό πρόσωπό της- να ξεπερνά το 50%. Όλα συγκλίνουν στο ότι η εσωτερική υποτίμηση δεν μπορεί και ούτε πρόκειται να λειτουργήσει κατά τον τρόπο που η Γερμανία την εφάρμοσε εντός της στις αρχές της περασμένης δεκαετίας για να καταστεί ανταγωνιστική.

Είναι η πραγματικότητα των αριθμών και το παράδειγμα του παρελθόντος που τελικά υποδεικνύουν τις αναγκαίες κατευθύνσεις μακριά από το ναρκοπέδιο της ύφεσης. Η πανάκεια του ανταγωνισμού υποδηλώνει μονάχα τις εξελισσόμενες διαδικασίες κινεζοποίησης των πιο αδύναμων οικονομιών που αναπόφευκτα ενσωματώνονται στους ισχυρότερους εταίρους από τους οποίους εξαρτώνται πλήρως οι εμπορικές συναλλαγές τους. Εγκλωβισμένες στις οικονομικές επιταγές μιας βιομηχανικής χώρας της οποίας το μέγεθος και η παραγωγή της επιτρέπουν με ένα σκληρό νόμισμα στα χέρια της να κάνει dumping, οι χώρες της περιφέρειας δείχνουν να έχουν ολότελα χάσει την εγχώρια αγορά τους.

Στην προηγούμενη δεκαετία, η φράση «Κοινό πεπρωμένο» (“Schicksalsgemeinschaft”) δεν στάθηκε από μόνη της ικανή να περιγράψει τα κέρδη από την κοινή πορεία των Ευρωπαίων. Το εμπορικό πλεόνασμα της Γερμανίας σε σύγκριση με το υπόλοιπο της Ε.Ε. αυξήθηκε από 46,481 δισεκατομμύρια ευρώ το 2000 σε 126,577 το 2007 (για να πέσει στα 54,639 δις το 2011). Στο ίδιο διάστημα, το ετήσιο εμπορικό έλλειμμα της Ελλάδας σε σχέση με αυτό της Γερμανίας αυξήθηκε από 3 δις ευρώ σε 5,5 δις, της Ιταλίας διπλασιάστηκε από 9,6 δις σε 19,6 δις, της Ισπανίας σχεδόν τριπλασιάστηκε από 11 δις σε 27,2 δις, και της Πορτογαλίας τετραπλασιάστηκε από 1 δις σε 4,2 δις (Eurostat, Foreign Affairs, 17.11.2011). Ο οποιοσδήποτε ευρωπαίος κεντρικός τραπεζίτης θα ήταν, προφανώς, ικανοποιημένος από τις δημοσιονομικές επιδόσεις της Γερμανίας όπου μεταξύ 2001 και 2009 η τελική συνολική κατανάλωσή έπεσε από 78,5% του ΑΕΠ σε 74,5%, ενώ το ακαθάριστο ποσοστό αποταμίευσής αυξήθηκε από περίπου 19% του ΑΕΠ σε σχεδόν 26% κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου. Άξιο αναφοράς είναι, βεβαίως, το γεγονός πως η γερμανική οικονομία στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας κάθε άλλο παρά βρισκόταν σε θέση υπεροχής και πως το 2003 μαζί με τη Γαλλία πρωτοστάτησαν στην υπέρβαση του ελλείμματος. Χαρακτηριστικά, δυο χρόνια μετά ο Economist έγραφε στο editorial του που ήταν αφιερωμένο στη γερμανική οικονομία: «Όλα ακούγονται καταθλιπτικά σαν μια επανάληψη της ίδιας παλιάς ιστορίας». Εν όψει εκλογών, ο τότε καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ είχε να αντιμετωπίσει ένα 11,6% ανεργίας και μηδενική ανάπτυξη. Παρόλα αυτά, ο Economist έκανε λόγο για μια “surprisingeconomy”, προκρίνοντας την ανάγκη για ανάκτηση της εσωτερικής ζήτησης που ήταν κι ο «αδύναμος κρίκος» της (20-26.8.2005). Ήταν η εποχή που ανέτειλε το άστρο της Άγκελα Μέρκελ, η οποία από την αντιπολίτευση ζητούσε αύξηση των φόρων και περισσότερες «μεταρρυθμίσεις» στην αγορά εργασίας.

Έκτοτε, ο ανταγωνισμός λειτούργησε υπέρ της Γερμανίας, που πήρε τη μερίδα του λέοντος και στις εκτός Ε.Ε. εξαγωγές (βλ. πίνακα Eurostat), και οι Βρετανοί αρθρογράφοι δικαιώνονται για τις προβλέψεις τους. Η αλήθεια είναι ότι η Γερμανία κατάφερε να αντιγράψει -τηρουμένων των αναλογιών και όχι απολύτως επιτυχημένα για τα δεδομένα του γερμανικού εθνικισμού- το παράδειγμα των ΗΠΑ, να ανοίξει δηλαδή τις κλειστές οικονομίες της ευρωπαϊκής ενδοχώρας, να κυριαρχήσει στις αγορές της, να αντλήσει από τα αποταμιευτικά αποθέματα των χωρών της περιφέρειας διασφαλίζοντας την ισχύ του ευρώ, να αναδιαμορφώσει το θεσμικό πλαίσιο των χωρών όπου επικρατούσε κρατικός παρεμβατισμός εναντίον των εθνικών της συμφερόντων και να εδραιώσει την ηγεμονική της θέση στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, πουλώντας στην ουσία προστασία ή -σε μια πιο ήπια διατύπωση- διαμορφώνοντας σχέσεις εξάρτησης σε χώρες οι οποίες σε καμιά περίπτωση δεν θα άντεχαν με τα δικά τους χρηματοπιστωτικά εργαλεία τον ανταγωνισμό από τις αναδυόμενες οικονομίες του αναπτυσσόμενου κόσμου. Η καθολική επικράτησή των γερμανικών εξαγωγών εντός κι εκτός Ε.Ε. έναντι των εταίρων της καθιστούσε ασύμφορη την όποια προσπάθεια ανάκτησης της εσωτερικής αγοράς αλλά και απέκλειε τις δυνατότητες αναθέρμανσης της ελληνικής οικονομίας από μία πιθανή παγκόσμια ανάκαμψη. Η Γερμανία έθεσε, έτσι, τις βάσεις ενός ακήρυχτου ταξικού πολέμου μιας και οι συνέπειες των παραπάνω πολιτικών ήρθαν να προστεθούν και να ενισχύσουν τις τάσεις συρρίκνωσης του ΑΕΠ που εμφανίστηκαν μετά το 2008 στην ευρωζώνη, με ό,τι κόστος εξακολουθεί να έχει αυτό για τη στήριξη των οικονομικά αδύναμων στρωμάτων.

Μπορεί η Ελλάδα να ελπίζει πως στα επόμενα είκοσι χρόνια ο ανταγωνισμός θα λειτουργήσει υπέρ της; Το ερώτημα είναι ρητορικό και ο Σεπτέμβρης απέχει μονάχα ένα καλοκαίρι. Η διαπραγματευτική ικανότητα της νέας κυβέρνησης θα δείξει αν η όποια συμφωνία αποτελέσει συνθήκη ευημερίας ή άλλη μια ανακωχή από τις τόσες στη μεταφυσική των εικοσαετών κύκλων της Ευρώπης.

.

Το κυπριακό δημόσιο σώζει την πρώην Marfin Bank με 1,8 δις – Του Χρήστου Ιωάννου, από το ΜΟΝΟ #9

June 14, 2012

Οι τράπεζες καταρρέουν, οι πολίτες πληρώνουν, αλλά οι τραπεζίτες κερδίζουν.

Έχουν περάσει περίπου τεσσεράμισι χρόνια από τότε που ο επιχειρηματίας Ανδρέας Βγενόπουλος τάραζε τα νερά του κόσμου του χρήματος, θέτοντας για μια ακόμη φορά, φαινομενικά άπιαστους οικονομικούς στόχους. Σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας, αναφερόμενος στην τράπεζα Marfin Popular Bank, στην οποία η εταιρία του MIG (Marfin Investment Group) είχε αποκτήσει συμμετοχή, είχε τονίσει ότι «στόχος είναι να υλοποιηθεί μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια η εντολή και δέσμευση του στρατηγικού μετόχου του Dubai και να καταστεί η μεγαλύτερη τράπεζα στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης».

Αν. Βγενόπουλος: Ο δημιουργός της Marfin Popular Bank.

Πρόσφατα, η συγκεκριμένη τράπεζα άλλαξε επωνυμία σε Cyprus Popular Bank. Δεν υπάρχει καν η λέξη Marfin. Επίσης, ο επιχειρηματίας Ανδρέας Βγενόπουλος, ο οποίος έθεσε τους παραπάνω στόχους τον Οκτώβριο του 2007, δεν βρίσκεται καν στη διοίκηση. Ούτε ο ίδιος (παραιτήθηκε τον Νοέμβριο του 2011), ούτε οι στενοί του συνεργάτες, Εύθυμης Μπουλούτας, πρώην διευθύνων σύμβουλος και Ηρακλής Κουνά- δης, πρώην μέλος του διοικητικού συμβουλίου της τράπεζας (παραιτήθηκαν και αυτοί την ίδια περίπου περίοδο).

Τις τελευταίες ημέρες, η Κύπρος ζει δραματικές στιγμές με επίκεντρο τη διάσωση της συγκεκριμένης τράπεζας, αφού οι επενδύσεις που έκανε σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου και μέρος των δανείων που χορήγησε, αποδείχθηκαν εξαιρετικά επισφαλή με αποτέλεσμα η τράπεζα να χάσει δισεκατομμύρια ευρώ και να χρειάζεται φρέσκο χρήμα για να λειτουργήσει.

Η νέα διοίκηση της τράπεζας, απηύθυνε έκκληση στο δημόσιο για να εξασφαλίσει σε πρώτη φάση 1,8 δις ευρώ (η ίδια διοίκηση προηγουμένως έλεγε ότι θα βρει τα κεφάλαια από στρατηγικό επενδυτή!).

Η τράπεζα Cyprus Popular Bank είναι μικρότερη από την Τράπεζα Κύπρου, την άλλη μεγάλη τράπεζα της Κύπρου. Εντούτοις είχε μεγαλύτερη έκθεση σε απόλυτα μεγέθη σε ομόλογα του ελληνικού δημοσίου. Επίσης, η Marfin Popular Bank είχε περισσότερα επισφαλή δάνεια από την Τράπεζα Κύπρου.

Σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις της, είχε χαρτοφυλάκιο ομολόγων του ελληνικού δημοσίου 3,052 δις ευρώ και ανέλαβε απομείωση αξίας 2,331 δις ευρώ λόγω PSI.

Επίσης, έκανε αυξημένες προβλέψεις 868 εκατ. ευρώ το δ’ τρίμηνο του 2011 έναντι επισφαλειών από χορηγήσεις δανείων ενώ στο σύνολο του 2011 οι προβλέψεις ήταν 1,151 δις ευρώ έναντι μόλις 266 εκατ. ευρώ το 2010. Αυτό δείχνει, είτε ότι οι συνθήκες επιδεινώθηκαν δραματικά με αποτέλεσμα η διοίκηση να πάρει πολλαπλάσιες προβλέψεις είτε ότι υπήρχαν ήδη καθυστερήσεις στις αποπληρωμές δανείων, αλλά η προηγούμενη διοίκηση δεν χαρακτήριζε τα δάνεια αυτά ως επισφαλή.

Σε κάθε περίπτωση, η επιδείνωση στο δανειακό χαρτοφυλάκιο συνδέεται και με επισφαλή δάνεια που δόθηκαν την περίοδο της προηγούμενης διοίκησης.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν αποδοθεί ευθύνες για την κακή κατάσταση της τράπεζας, αλλά και συνολικά του κυπριακού τραπεζικού συστήματος. Όμως πρόσφατα, η κυπριακή Βουλή ζήτησε τη διεξαγωγή έρευνας για τις ευθύνες σε σχέση με τη σημερινή κατάσταση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομίας. Έγιναν μάλιστα καταγγελίες από τον προηγούμενο κεντρικό τραπεζίτη, Αθ. Ορφανίδη, για παρεμβάσεις στην εποπτεία της Κεντρικής Τράπεζας.

Ευθ. Μπουλούτας: Ο διευθύνων σύμβουλος που παραιτήθηκε με αποζημίωση και έγινε πλουσιότερος κατά 2,7 εκατ. ευρώ.

Ο τελευταίος διευθύνων σύμβουλος της Marfin Popular Bank πριν την διάσωσή της από το κράτος ήταν ο κ. Ευθύμιος Μπουλούτας, ο οποίος παραιτήθηκε τον Δεκέμβριο του 2011. Ο ίδιος έφυγε πλουσιότερες κατά 2,7 εκατ. ευρώ. Το ποσό περιλαμβάνει εκτός από τον ετήσιο μισθό του 1,166 εκατ. ευρώ (καθαρά 705 χιλιάδες ευρώ) και επι- πρόσθετο ποσό 1,543 εκατ. ευρώ, το οποίο έλαβε με την παραίτησή του.

B-612 / Η υπέρασπιση της Ευρώπης – του Αδάμ Γιαννίκου

June 13, 2012

ImageΞαφνικά, η Κωνσταντινούπολη βρέθηκε στα πανό του προεκλογικού αγώνα που για πολλούς θα κρίνει το μέλλον της Ελλάδας στην Ευρώπη και για πολλούς άλλους θα κρίνει το μέλλον της ίδιας της Ευρώπης. Όχι η Ισταμπούλ των Οσμανλίδων και του διάδοχου κεμαλικού κράτους, ούτε η σύγχρονη Ισταμπούλ της Φενέρμπαχτσε, του Ορχάν Παμούκ και του Ταγίπ Ερντογάν. Αλλά, η Κωνσταντινούπολη των Παλαιολόγων, της Άλωσης και της αγωνίας ενός έθνους για επιβίωση. Είναι αυτή η αγωνία επιβίωσης που το κάνει να προσδένεται στα πάμπολλά παραδείγματα της μακραίωνης ιστορίας του για να βρει απαντήσεις σε διλήμματα που μοιάζουν αξεπέραστα.

Πώς διαπραγματεύεται κανείς την επιβίωσή του; Η Κωνσταντινούπολη ανα τους αιώνες αν μη τι άλλο υπήρξε η καλύτερη απάντηση. Δέκα αιώνες συνεχούς διοίκησης από μία εξουσία, έναν λαό και ένα κοινωνικό συμβόλαιο βασισμένο στην πιο ανθεκτική ιδεολογία του κόσμου δεν είναι λίγοι. Καμία άλλη παγκόσμια μητρόπολη δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να αναμετρηθεί έτσι με το χρόνο. Στο τέλος, βέβαια, ο χρόνος έχει την τελευταία λέξη και για την εξουσία και για τον λαό και για το κοινωνικό συμβόλαιο ανάμεσά τους. «Την δε πόλιν σοι δούναι ουκ εμόν εστιν ούτε άλλου των κατοικούντων». Αυτή η φράση μοιάζει να στοιχειώνει κάθε πώς της επιβίωσης για το λαό που όλοι οι άλλοι Ευρωπαίοι ανέκαθεν -ακόμα και τότε- αποκαλούσαν Έλληνες μα ο ίδιος είναι διαρκώς σε αναζήτηση ταυτότητάς. Πόσο, όμως, θα το στοίχειωνε αν μια άλλη φράση δεν λογιζόταν ακριβώς σαν το φυσικό επακόλουθο της πρώτης; Την άρνηση για παράδοση ακολούθησε μετά από λίγες εβδομάδες το «Εάλω η Πόλις».

Ήταν το όνομα της πόλης η τελευταία λέξη που φύλαξε ο χρόνος για τους Έλληνες που και σήμερα αισθάνονται ότι κινδυνεύουν. Οι λαός που διεκδικεί αυτήν την κληρονομιά μπορεί να περηφανεύεται πως στο συλλογικό του υποσυνείδητο δεν κρύβεται ένα ποτάμι ή ένα βουνό ή ένα άλλο σημάδι της φύσης απ’ αυτά που συνήθως οι εθνικοί ύμνοι και τα υπόλοιπα κατάλοιπα του ευρωπαϊκού εθνικισμού αποθεώνουν. Η ανάμνηση της τελειότερης ανθρώπινης δημιουργίας όπως είναι μια πόλη κλείνει το μάτι στον λαό αυτό που πασχίζει να πιστέψει στις αστικές καταβολές του. Πώς επιβιώνεις χωρίς την πόλη;

Η αλήθεια είναι πως απ’ όλες τις πρωτεύουσες που πήραν μέρος στη διαμόρφωση τον 12ο αιώνα των ιδρυτικών μύθων κάθε σύγχρονου ευρωπαϊκού λαού η Κωνσταντινούπολη είναι η μοναδική που κατακτήθηκε για να αποτελέσει τον ιδρυτικό μύθο μιας ασιατικής ηγεμονίας. Ως εκ τούτου, η Άλωση αποτελεί πράγματι γεγονός κοσμοϊστορικής σημασίας και σωστά σηματοδοτεί το πέρασμα από τον Μεσαίωνα στη νεότερη εποχή. Όχι τόσο γιατί εκφράζει με τεχνολογικούς ή οικονομικούς όρους το τέλος του Μεσαίωνα, το οποίο κανείς μπορεί να ανιχνεύσει με κοινωνικούς όρους είτε πριν είτε μετά από αυτή, όσο γιατί καθιστά οριστικά τη Μεσόγειο σύνορο ανάμεσα σε δυο κόσμους, κάτι που σηματοδοτεί και το τέλος της ιστορικής αποστολής του ελληνισμού ως ενοποιητικού στοιχείου των εμπορικών αστικών κέντρων της Μεσογείου.

Οι Έλληνες ψάχνουν τρόπο να ξαναχτίσουν την πόλη τους στο κέντρο της Ευρώπης. Κι αυτό δεν το εννοούν ούτε το καταλαβαίνουν όσοι μοιράζουν ρόλους στις οντισιόν του συλλογικού υποσυνείδητου. Ακόμα κι όταν οι συγκρίσεις με το παρελθόν μοιάζουν αναπόφευκτες είναι παράλογο να καθηλώνεται κανείς σ’ αυτές όταν η επιβίωση κρίνεται στο παρόν. Και οι Έλληνες ήδη γνωρίζουν, γι’ αυτό υπάρχουν.


Προς μια Ευρώπη περισσής λιτότητας και λιγότερων ελευθεριών; – Της Ρένας Δούρου

June 7, 2012

Ζητήσαμε από τη Ρένα Δούρου μια συνεισφορά στο θέμα “Η Γερμανία στον δρόμο της απώλειας / Η εικοστή επέτειος της Ε.Ε..” από τον Αδάμ Γιαννίκο, που δημοσιεύεται αύριο στο τεύχος 10 του περιοδικού. Το κείμενο της κ. Δούρου εκφράζει τους φόβους της για τις αντι-δημοκρατικές δυνάμεις και διαδικασίες με τις οποίες φαίνεται να φλερτάρει η Ευρώπη και τα “φρούτα” των οποίων θαυμάσαμε όλοι σήμερα το πρωί στις τηλεοράσεις μας με θύματα τόσο και την κ. Δούρου όσο και την Λιάνα Κανέλλη. Δείτε τι μας γράφει το στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ:

Προς μια Ευρώπη περισσής λιτότητας και λιγότερων ελευθεριών;

 

Πρόσφατα ήλθαν στο φως της δημοσιότητας προτάσεις που επεξεργάζονται τον τελευταίο καιρό οι κυριότερες χώρες της ευρωζώνης σε συνεργασία με τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Κομισιόν, της ΕΚΤ και του Eurogroup, σχετικά με τη “σωτηρία της Ευρώπης”. Οι προτάσεις αυτές αποκαλύφθηκαν από τη γερμανική Ντι Βελτ, και πρόκειται να παρουσιαστούν στη σύνοδο κορυφής της 28ης Ιουνίου, με χρονοδιάγραμμα τη λήψη αποφάσεων προς τα τέλη του χρόνου. Από όσα όμως είδαν το φως της δημοσιότητας, αυτό που επιχειρείται να περιγραφεί ως “σωτηρία” της Ευρώπης, πρόκειται μάλλον για καταβαράθρωσή της…

Σύμφωνα λοιπόν με τα πρώτα στοιχεία της Ντι Βελτ, το σχέδιο αυτό προβλέπει λιγότερη εθνική κυριαρχία προκειμένου να επιτευχθεί ο μεγαλύτερος δυνατός βαθμός πολιτικής και θεσμικής ενοποίησης ενώ ο προσανατολισμός θα οδηγεί θεωρητικά σε ένα είδος Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης και αποτελείται από τέσσερα σημεία.

– Μεγαλύτερος έλεγχος των εθνικών προϋπολογισμών, δηλαδή δημοσιονομική ένωση,

– Ευρωπαϊκή εποπτεία των τραπεζών, δηλαδή τραπεζική ένωση,

– κοινή φορολογική, αμυντική και εξωτερική πολιτική, δηλαδή πολιτική ένωση,

– και μεταρρύθμιση των κοινωνικών συστημάτων, δηλαδή οικονομική ένωση.

Με άλλα λόγια πρόκειται για μια εξελιγμένη μορφή της συνθήκης του Μάαστριχτ, στην κατεύθυνση που έχει υπαγορεύσει η καγκελάριος Μέρκελ, εκείνη της εμμονής στη δημοσιονομική πειθαρχία. Κάτι που συνεπάγεται την επιβολή δια βίου λιτότητας, μέσω της συνταγματοποίησής της, όπως άλλωστε προβλέπεται και από το υπό έγκριση από τις χώρες της Ευρωζώνης, Σύμφωνο Δημοσιονομικής Σταθερότητας (όταν η “σταθερότητα” συνεπάγεται την “πειθαρχία”). Read more…

Οι «Πρωταγωνιστές» της Χρυσής Αυγής – Του Σπύρου Παπαδόπουλου (Το Βυτίο)

June 7, 2012

«Κύματα και ακτινοβολία. Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το μέσο είναι μια πρωταρχική δύναμη στο (…) σπίτι. Είναι σφραγισμένο, άχρονο, αυτάρκες ανακυκλούμενο. Είναι σαν μύθος που γεννιέται στη μέση του λίβινγκ ρουμ».

Ντον Ντελίλο – Λευκός Θόρυβος

Συγκέντρωση της Χ.Α στην Αθήνα – Photo: Πρακτορείο Phasma ©

Ο πιο διαδεδομένος μύθος λοιπόν, η τηλεόραση, τοποθετημένος συνήθως, στο κέντρο του σαλονιού απέναντι απ’ τον καναπέ, ανέλαβε να παίξει τον πιο δύσκολο ρόλο, αυτές τις τελευταίες εβδομάδες. Να επαναπροσδιορίσει, να επανακαθορίσει και τελικά να παρουσιάσει μια νέα εκδοχή της Χρυσής Αυγής, που στις τελευταίες εκλογές θριάμβευσε.

Πριν δύο χρόνια, ο Παντελής Μπουκάλας είχε χαρακτηρίσει «τηλεοπτική λεύκανση» την αντιμετώπιση του ΛΑΟΣ απ’ τα ΜΜΕ. Έγραφε χαρακτηριστικά ο δημοσιογράφος στην Καθημερινή:

«κατασκευάστηκε και διακινείται προς μαζική κατανάλωση ένα είδωλο του ΛΑΟΣ, όπου το κόμμα αυτό εμφανίζεται σαν μια παρέα ιδεολογικώς άοσμων, άρα ακίνδυνων ατακαδόρων, και όχι σαν ένα αγρίως λαϊκιστικό κόμμα στις τάξεις του οποίου περιλαμβάνονται χουντόφιλοι, βασιλόφρονες, εβραιοφάγοι, κυνηγοί μεταναστών, νοσταλγοί του χιτλερισμού, που θεωρούν το Ολοκαύτωμα «σιωνιστικό ψεύδος» καθώς και κατά φαντασίαν απελευθερωτές της Πόλης, που όπου να ’ναι θα την ανακτήσουμε και θα υποχρεώσουμε τους Τούρκους να πληρώσουν νοίκι»

Την ιστορία υποχρεωνόμαστε να ξαναζήσουμε τώρα, και μάλιστα με τον πιο άκομψο τρόπο. Το αρχικό, μάλλον επιφανειακό, σοκ για τα ποσοστά της Χρυσής Αυγής, έδωσε γρήγορα τη θέση του σε μια σειρά από συνεντεύξεις, απόπειρες να γνωρίσουμε το λόγο και τα πρόσωπα του κόμματος. Read more…